Kryteria wyboru odkurzacza do pracy na mokro i sucho lub odkurzacza przemysłowego
Wybór odpowiedniego odkurzacza zależy od klasy pyłu (L, M, H), wymaganej mocy ssania oraz obszaru zastosowania. Odkurzacze do pracy na mokro i sucho nadają się do różnych rodzajów zanieczyszczeń, natomiast odkurzacze przemysłowe – do specjalnych zastosowań, takich jak pyły lub ciecze stwarzające zagrożenie wybuchem. W niniejszym poradniku wyjaśniono najważniejsze kryteria, które pomogą podjąć właściwą decyzję zakupową.
W zakładach wytwórczych i przetwórczych nieuchronnie gromadzi się pył i brud, a ich usuwanie w tym środowisku często wiąże się ze specjalnymi wymaganiami. W dłuższej perspektywie pył może bowiem nie tylko szkodzić zdrowiu, lecz także negatywnie wpływać na jakość produktów.
Odpowiedni odkurzacz jest niezbędny do poprawy warunków pracy i zapewnienia standardów jakości.
Nie każdy pył jest taki sam
Pył gruby szybko się osadza, a z kolei drobny pył długo unosi się w powietrzu, może być wdychany i powodować szkody zdrowotne. Jeśli gromadzące się zanieczyszczenia zawierają nie tylko pył, ale także grubsze cząstki, odkurzacz musi być odpowiednio dostosowany. Jeśli konieczne jest zbieranie pyłu mokrego, cząstek stałych zmieszanych z cieczami lub pyłów lepkich (np. pyłów zanieczyszczonych olejami lub resztkami lakieru), stawia to przed odkurzaczem jeszcze inne wymagania. Same pyły mogą być także łatwopalne lub tworzyć z otaczającym powietrzem mieszankę wybuchową.
Różne rodzaje pyłu dzieli się na trzy klasy, które informują o szkodliwości danego pyłu i pomagają w wyborze odkurzacza odpowiedniego do poszczególnych klas pyłu.
Klasy pyłu
Prawem regulującym klasyfikację pyłów, a tym samym stanowiącym podstawę bezpiecznego usuwania substancji i pyłów, jest obowiązująca w całej Europie norma unijna EN 60335-2-69.
Wymagana kategoria zależy od stopnia zagrożenia dla zdrowia oraz wybuchowości danego pyłu. Kolejnym czynnikiem jest wartość graniczna w miejscu pracy (AGW). Im niższa wartość AGW, tym bardziej niebezpieczny jest pył.
Stopień przepuszczalności określa stosunek ilości pyłu lub cząstek przepuszczonych przez filtr do ich pierwotnej ilości i jest podawany w procentach lub jako stosunek liczbowy.
Więcej szczegółowych informacji na temat substancji oraz pyłów i klasyfikacji maszyn usuwających pył znajdą Państwo na stronie Instytutu Ochrony Pracy Niemieckiego Ubezpieczenia Wypadkowego
Obowiązujące klasy pyłu zgodnie z normą EN 60335-2-69, załącznik AA
Odkurzacze do klasy pyłu L
Suche, szkodliwe dla zdrowia, niepalne pyły o wartości AGW > 1 mg/m³
Klasa pyłu: co najmniej L
Maksymalny stopień przepuszczalności: < 1%
Przykłady: kurz domowy, ziemia, piasek
Odkurzacze do klasy pyłu M
Suche, szkodliwe dla zdrowia, niepalne pyły o wartości AGW ≥ 0,1 mg/m³
Klasa pyłu: co najmniej M
Maksymalny stopień przepuszczalności: < 0,1%
Przykłady: drewno, beton, masa szpachlowa, cząsteczki lakieru
Odkurzacze do klasy pyłu H
Suche, szkodliwe dla zdrowia, niepalne pyły o wartości AGW < 0,1 mg/m³
Klasa pyłu: H
Maksymalny stopień przepuszczalności < 0,005%
Przykłady: pleśń, bardzo drobny pył zdolny przedostać się do płuc
Substancje rakotwórcze zgodnie z § 11 rozporządzenia GefStoffV, TRGS 905 oraz TRGS 906
Klasa pyłu: H
Maksymalny stopień przepuszczalności: < 0,005%
Przykłady: metale ciężkie, włókna mineralne
Azbest zgodnie z TRGS 519
Klasa pyłu: H + zdatność do użytku zgodnie z TRGS 519
Maksymalny stopień przepuszczalności: < 0,005%
Dodatkowa zdatność do pyłów palnych wszystkich klas wybuchowości (z wyjątkiem pyłów o wyjątkowo niskiej minimalnej energii zapłonu < 1 mJ)
Klasa pyłu: co najmniej L, z dodatkową kontrolą zgodnie z normą DIN EN 60335-2-69, załącznik CC
Urządzenia o typie konstrukcji do pracy w strefie 22 (tj. w miejscu, w którym atmosfera wybuchowa w postaci chmury pyłu palnego zawartego w powietrzu zazwyczaj nie powstaje podczas normalnej pracy lub może pojawić się jedynie na krótki czas)
Wskazówka:
Mieszaniny pyłu i powietrza są wybuchowe, jeśli pył składa się z materiałów palnych (np. drewna, węgla, celulozy, mąki i innych substancji organicznych). Pyły metali lekkich (aluminium, magnez) mogą reagować z wodą, uwalniając wodór i tworząc w ten sposób atmosferę wybuchową. Dlatego po każdym odkurzaniu pyłów metali lekkich należy opróżnić zbiornik na pył. Zagrożenie wybuchem wynika również z obecności oparów rozpuszczalników lub gazów. Przed rozpoczęciem prac porządkowych należy wyeliminować atmosferę wybuchową poprzez odpowiednią wentylację. Jeśli nie jest to możliwe, należy stosować specjalne odkurzacze zabezpieczone przed wybuchem gazów.
Odkurzacze do pracy na mokro i sucho nie są dopuszczone do odsysania łatwopalnych cieczy.
Moc ssania
O najlepszej mocy ssania decyduje nie tylko wysoka moc w watach, ale przede wszystkim właściwy stosunek podciśnienia do przepływu powietrza.
Duży przepływ powietrza oznacza dużą prędkość zasysanego materiału, a do zasysania ciężkich materiałów lub z dużej głębokości (np. z wykopów) potrzebne jest wysokie podciśnienie.
Ponadto decydujący wpływ na stosunek przepływu powietrza do podciśnienia odkurzacza ma średnica węża. Standardowo dostarczane rozmiary węży mieszczą się w przedziale średnim, co gwarantuje dobrą wydajność odkurzacza i w normalnych warunkach nie powoduje problemów z przepływem odkurzanego materiału.
Aby zapewnić stałą moc ssania odkurzacza, konieczne jest zastosowanie odpowiednio dopasowanego filtra głównego. Obciążenie filtra głównego można zmniejszyć za pomocą separatorów wstępnych. Aby powietrze wylotowe było jak najczystsze, istnieje możliwość zamontowania dodatkowo filtrów absolutnych (klasy pyłu H).
Elementy urządzenia
Wąż
Aby uzyskać optymalną wydajność, potrzebny jest wąż, który pod względem długości, wytrzymałości i wymiarów przyłączy spełnia odpowiednie wymagania. Wąż powinien być wystarczająco długi, aby nie trzeba było ciągle przesuwać odkurzacza, z drugiej jednak strony zbyt długi wąż może utrudniać zwijanie i transport. Ponadto wraz z długością węża spada wydajność ssania. Wąż powinien być elastyczny i charakteryzować się jak najmniejszym promieniem gięcia. Jednocześnie ważne jest, aby był odporny na odkształcenia, tak aby zewnętrzne czynniki mechaniczne nie mogły go zdeformować.
Tarcie zasysanych cząstek w wężu powoduje powstanie ładunków elektrostatycznych, które mogą prowadzić do porażenia prądem i do obrażeń lub wybuchów. Dlatego ważne jest, aby wąż ssący odkurzacza przemysłowego można było uziemić.
Jeśli mają być zasysane ciecze, wąż musi być do tego przystosowany, a w razie potrzeby także odporny na działanie zasad i kwasów.
Filtry
Im większe zagrożenie dla zdrowia stwarzane przez pył, tym skuteczniejszy musi być system filtrujący w odkurzaczu. Najważniejszym wskaźnikiem służącym do oceny wydajności systemu filtrującego jest stopień separacji. Wskazuje on w procentach, jaka część zanieczyszczeń zawartych w strumieniu powietrza jest faktycznie wychwytywana, i jest wprost proporcjonalny do klasy pyłu.
Klasa pyłu L: stopień separacji: 99%
Klasa pyłu M: stopień separacji: 99,9%
Klasa pyłu H: stopień separacji: 99,995%
Element filtrujący stanowi jednak zawsze opór w strumieniu powietrza, a opór ten jest tym większy, im mniejsza jest powierzchnia filtrująca i im bardziej zanieczyszczony jest filtr. Ponadto mała powierzchnia filtrująca szybciej ulega zanieczyszczeniu.
Wiele modeli wykorzystuje system filtrów cyklonowych. Powietrze wpływa stycznie do zbiornika, a zanieczyszczenia są odsysane w linii prostej. Dzięki temu zasysane zanieczyszczenia nie mogą zatykać króćca zasysającego ani uderzać bezpośrednio w filtr, co mogłoby spowodować jego uszkodzenie. Przedłuża to żywotność filtra, co jest nie tylko korzystne dla środowiska, lecz także pozwala zaoszczędzić pieniądze. Cięższe cząsteczki zanieczyszczeń są hamowane na ściankach zbiornika i opadają na jego dno. Główny filtr musi zatem filtrować jedynie lżejsze cząsteczki zanieczyszczeń, co sprzyja jego długiej żywotności.
W zależności od modelu odkurzacza i wymagań stosuje się różne filtry główne. Różnią się one budową, materiałem i powłoką, a co za tym idzie – zdolnością do wychwytywania pyłu, odpornością na rozerwanie i odpornością na wilgoć.
Do odsysania cieczy lub mieszanek cieczy i ciał stałych konieczne jest przykładowo użycie odkurzacza do pracy na mokro i sucho, przy czym należy zwrócić uwagę na odporność materiału filtrującego na rozerwanie (filtry papierowe nie są odpowiednie). Wilgotne i mokre pyły szybciej zatykają filtry, dlatego konieczna może być ich częstsza wymiana. Pyły, które w kontakcie z wodą pęcznieją lub wiążą się (np. gips, cement itp.), mogą trwale zatkać filtr. Do takich zadań odpowiednie będą filtry nadające się do mycia, które zaraz po użyciu należy wyczyścić.
Zbiorniki / worki do odkurzacza
Jeśli odkurzacz jest wyposażony w prostą komorę na kurz, zebrane zanieczyszczenia trafiają do zbiornika, który należy regularnie opróżniać, aby kurz zgromadzony w pojemniku nie został ponownie wzburzony i zassany przez filtr. Z tego powodu oraz w celu zapewnienia wydajności nie należy dopuszczać do całkowitego napełnienia zbiornika na kurz. Urządzenia z większym zbiornikiem na kurz wydają się zatem lepszym rozwiązaniem, należy jednak pamiętać, że odkurzacz musi być łatwy w obsłudze nawet przy pełnym zbiorniku (np. podczas transportu lub opróżniania zbiornika). Odkurzacze do wiórów są dodatkowo wyposażone we wkład sitkowy do oddzielania składników stałych od cieczy, dzięki czemu można je utylizować osobno.
Jeśli przewidziano worek na kurz, należy go używać; w przeciwnym razie nie będzie można bezpiecznie usunąć zebranego pyłu. Materiał, z którego wykonany jest worek, musi być dostosowany do rodzaju odsysanego materiału, a zatem odpowiednio odporny na rozerwanie i na wilgoć.
Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie substancji niebezpiecznych (GefStoffV) podczas pracy odkurzacza powinny być uwalniane jak najmniejsze ilości pyłu. Nie wolno zatem opróżniać worków filtrujących ani ponownie ich używać, ponieważ podczas opróżniania uwalnia się duże ilości pyłu.
Aby zapewnić bezpieczną, ekonomiczną i bezawaryjną pracę odkurzacza, urządzenie należy regularnie konserwować i sprawdzać pod kątem sprawności. Obejmuje to czyszczenie urządzenia, wymianę worków na kurz oraz wymianę części zużywających się (np. węży ssących, filtrów).
Przykłady zastosowania
Poniższe przykłady nie są wyczerpujące, a podczas odkurzania substancji niebezpiecznych należy zawsze rozpatrywać każdy przypadek indywidualnie. Jeśli źródło zagrożenia (np. odkurzanie rozpuszczalników, chemikaliów, azbestu, aluminium, pyłu drzewnego itp.) zostanie zidentyfikowane lub jest znane, należy to bezwzględnie wziąć pod uwagę przy wyborze odpowiedniego odkurzacza przemysłowego. Ponadto istnieje kilka rodzajów pyłów problemowych, które nawet przy użyciu odkurzaczy z atestem GS powinny być usuwane jedynie z pewnymi zastrzeżeniami: np. najdrobniejsze pyły aluminiowe i magnezowe, benzyna itp. Stowarzyszenie branżowe może w tym zakresie udzielić pomocy i udostępnić odpowiednie informacje.
Odkurzanie głównie drobnego pyłu
Najlepiej sprawdzi się tu odkurzacz o niezbyt dużej mocy, ale z dużą powierzchnią filtrującą (chyba że chodzi o pył o dużym ciężarze właściwym, np. pył metalowy). Należy uwzględnić wydajność separacji filtra, aby odkurzacz pochłaniał pył, a nie uwalniał go w znacznym stopniu z powrotem do otoczenia. W przypadku pyłów zagrażających zdrowiu należy stosować filtr absolutny. Jeśli pył stanowi zagrożenie wybuchowe, urządzenie musi odpowiadać typowi konstrukcji do pracy w strefie 22.
Odkurzanie mieszanek drobnego pyłu z większymi cząstkami
Do tego zadania należy wybrać odkurzacz o dużej mocy i dużej powierzchni filtrującej, wyposażony ponadto w mechaniczny separator wstępny (cyklon) chroniący filtr przed uszkodzeniami. Duża powierzchnia filtrująca jest niezbędna, aby zapobiec przedwczesnemu nasyceniu filtra i tym samym utrzymać wysoką wydajność odkurzacza. Również w tym przypadku należy przestrzegać wytycznych dotyczących klas pyłu M, H i L oraz typu konstrukcji do pracy w strefie 22.
Odkurzanie głównie dużych cząstek
W tym przypadku filtrowanie nie ma aż tak dużego znaczenia, ale odkurzacz powinien charakteryzować się dużą mocą i dużą pojemnością. Z reguły wystarczy tutaj standardowe urządzenie, przy czym moc urządzenia musi być dostosowana do średnicy węża, długości węża oraz rodzaju odkurzanego materiału. Jeśli odkurzacz jest używany w środowisku zagrożonym wybuchem, należy zwrócić uwagę na zgodność z normą ATEX.
Odkurzanie cieczy zawierających chemikalia (słabsze środki czyszczące)
Należy tutaj użyć odkurzacza do czyszczenia na mokro i sucho, który jest przewidziany przez producenta do tego rodzaju zastosowań. W większości przypadków zaleca się stosowanie urządzenia ze zbiornikiem ze stali szlachetnej. W przypadku mediów agresywnych należy dokładnie ustalić, jak zachowuje się dana substancja i jakie wymagania należy spełnić w odniesieniu do odkurzacza.
Odkurzanie oleju lub cieczy zawierających olej, zmieszanych z wiórami
Zwykłe odkurzacze do pracy na mokro i sucho nie radzą sobie z odsysaniem tego materiału, ponieważ ciecze te rozpylają się inaczej niż np. woda. Odkurzacze do wiórów są wyposażone w inny wlot, który pozwala lepiej kontrolować rozpylanie.
Odpowiednie będą odkurzacze do wiórów ze zintegrowanym systemem rozdzielania wiórów i emulsji w przypadku odkurzania maszyn produkcyjnych.
Odkurzanie substancji w środowisku zagrożonym wybuchem
Ze względów bezpieczeństwa w większości przypadków zaleca się zastosowanie odkurzacza pneumatycznego (z atestem ATEX).
W naszej ofercie znajdą Państwo odkurzacz dostosowany do Państwa potrzeb.
Zachęcamy do kontaktu!
W razie dodatkowych pytań jesteśmy do Państwa dyspozycji.